5 علل خونریزی دندان در کودکان چیست؟

۵ علت خونریزی دندان در کودکان

خونریزی دندان در کودکان، هرچند اغلب ساده و قابل‌درمان است، می‌تواند برای والدین نگران‌کننده باشد. شایع‌ترین علت آن تجمع پلاک‌های میکروبی و التهاب لثه به‌دلیل مسواک‌زدن ناکافی است؛ اما گاهی بد مسواک زدن، گیرکردن غذا میان دندان‌ها، رویش دندان‌های جدید، پوسیدگی، ضربه یا کمبود بعضی مواد مغذی نیز نقش دارند. در موارد نادر، خونریزی مکرر می‌تواند نشانه اختلالات انعقادی یا بیماری‌های عمومی بدن باشد. شناخت علت، توجه به دفعات و شدت خونریزی، و مراجعه به دندان‌پزشک کودک در صورت تداوم، به حفظ سلامت دهان و دندان او کمک می‌کند.

علل خونریزی دندان در کودکان

مشاهده خونریزی از لثه یا اطراف دندان کودک معمولاً باعث نگرانی والدین می‌شود. دهان و لثه کودکان به دلیل قرار گرفتن در سنین رشد، تغییرات پیاپی دندانی و بافت‌های ظریف‌تر، حساسیت بالایی دارند. در ادامه، مهم‌ترین علل بروز خونریزی دندان در کودکان بررسی شده‌اند:

1. بهداشت ضعیف دهان و دندان (التهاب لثه یا ژنژیویت): شایع‌ترین دلیل خونریزی لثه در کودکان، تجمع پلاک‌های باکتریایی و ذرات غذا به دلیل مسواک‌نزدن صحیح یا نخ‌دندان نکشیدن است. با انباشته‌شدن باکتری‌ها در خط لثه، بافت لثه متورم، قرمز و حساس می‌شود و حتی با کوچک‌ترین لمس یا مسواک‌زدن شروع به خونریزی می‌کند که به آن ژنژیویت می‌گویند.
2. افتادن طبیعی دندان‌های شیری: با لق شدن و افتادن دندان‌های شیری و تلاش دندان‌های دائمی برای خروج، بافت لثه دچار کشیدگی و پارگی‌های جزئی می‌شود. حرکت دندان لق در حفره خود، به‌ویژه در حین غذا خوردن یا دستکاری توسط کودک، کاملاً طبیعی است و می‌تواند خونریزی خفیف و موقت ایجاد کند.
3. رویش دندان‌های جدید (دندان‌درآوردن): رویش دندان‌های شیری در نوزادان و کودکان نوپا یا بیرون‌آمدن دندان‌های آسیای دائمی در سنین بالاتر با فشار بر لثه همراه است. با شکافته‌شدن بافت لثه برای عبور تاج دندان، التهاب، ترشح بزاق بیشتر و گاهی قطرات خون مشاهده می‌شود که موقتی بوده و با بیرون‌آمدن دندان رفع می‌شود.
4. استفاده از مسواک زبر یا تکنیک نادرست مسواک‌زدن: فشار دادن بیش‌ازحد مسواک روی دندان‌ها یا استفاده از مسواک‌هایی با پرزهای سخت می‌تواند لثه ظریف کودکان را زخم کند. همچنین استفاده نادرست و خشن از نخ دندان و ضربه‌زدن به عمق شیار لثه باعث تحریک و بریدگی مویرگ‌های لثه می‌شود.
5. پوسیدگی‌های شدید دندانی و آبسه‌ها: پوسیدگی‌های عمیقی که به ریشه دندان و زیر لثه پیشروی می‌کنند، باعث تجمع عفونت موضعی می‌شوند. این عفونت‌ها لثه مجاور را به شدت ملتهب، پرخون و شکننده می‌کنند؛ به‌طوری‌که با کوچک‌ترین تحریک یا فشار غذا، خون یا ترکیبی از خون و چرک تخلیه می‌شود.

پیشگیری از خونریزی دندان کودکان

خونریزی دندان در کودکان معمولاً به دلیل التهاب لثه، پوسیدگی دندان، مسواک‌زدن نادرست، ضربه یا رویش دندان رخ می‌دهد. هرچند مقدار کم خون هنگام مسواک‌زدن ممکن است ساده به نظر برسد، اما تکرار آن نیازمند توجه والدین و بررسی دندان‌پزشک است. با رعایت چند عادت روزانه می‌توان احتمال خونریزی دندان و لثه را تا حد زیادی کاهش داد.

1. مسواک‌زدن منظم و صحیح: کودک باید روزی دو بار، به‌ویژه پیش از خواب، با مسواک نرم و خمیردندان حاوی فلوراید مناسب سن خود مسواک بزند. فشار زیاد مسواک یا استفاده از برس زبر می‌تواند به لثه آسیب بزند و خونریزی ایجاد کند.
2. آموزش روش درست مسواک‌زدن: مسواک باید با حرکت‌های آرام و دورانی روی دندان‌ها و خط لثه کشیده شود، نه با حرکت رفت‌وبرگشتی محکم. تمیزکردن محل اتصال دندان و لثه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تجمع پلاک در این ناحیه یکی از دلایل اصلی التهاب و خونریزی دندان در کودکان است.
3. استفاده از نخ دندان با کمک والدین: باقی‌ماندن مواد غذایی میان دندان‌ها باعث رشد باکتری‌ها، پوسیدگی و التهاب لثه می‌شود. استفاده آرام از نخ دندان، به‌خصوص در دندان‌هایی که فاصله کمی دارند، به پاک‌سازی این بخش‌ها کمک می‌کند. برای کودکان کم‌سن، والدین باید نخ دندان را با ملایمت انجام دهند تا به لثه فشار وارد نشود.
4. کاهش مصرف خوراکی‌های شیرین و چسبنده: شکلات، تافی، آب‌نبات، بیسکویت شیرین و نوشیدنی‌های قندی، خطر پوسیدگی دندان و بیماری لثه را افزایش می‌دهند. پوسیدگی‌های درمان‌نشده می‌توانند به درد، عفونت و گاهی خونریزی منجر شوند. بهتر است مصرف این مواد محدود شود و کودک پس از خوردن خوراکی شیرین، آب بنوشد یا دندان‌هایش را تمیز کند.
5. تغذیه سالم و دریافت ویتامین‌های ضروری: رژیم غذایی کودک باید شامل میوه، سبزیجات، لبنیات، پروتئین و مواد مغذی کافی باشد. کمبود برخی ویتامین‌ها، به‌ویژه ویتامین C، می‌تواند سلامت لثه را تحت تأثیر قرار دهد و خونریزی را بیشتر کند.

راه‌های درمان خونریزی دندان در کودکان

خونریزی دندان در کودکان اغلب از لثه شروع می‌شود و ممکن است به التهاب لثه، پوسیدگی، مسواک‌زدن خشن، ضربه یا افتادن دندان شیری مربوط باشد. درمان مناسب به علت خونریزی بستگی دارد؛ بنابراین والدین باید شدت خونریزی، محل آن و علائم همراه مانند درد، تورم یا تب را بررسی کنند. در ادامه، مهم‌ترین روش‌های کنترل و درمان خونریزی دندان و لثه در کودکان آمده است:

1. واردکردن فشار مستقیم با گاز استریل: اگر خونریزی در اثر زخم لثه، افتادن دندان یا کشیدن دندان ایجاد شده است، یک گاز استریل تمیز را روی محل قرار دهید. کودک باید حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه گاز را با فشار ملایم گاز بگیرد و در این فاصله آن را مرتب برندارد.
2. شست‌وشوی ملایم دهان با آب خنک: در خونریزی‌های خفیف، شست‌وشوی آرام دهان با آب خنک می‌تواند خون و آلودگی‌های سطحی را پاک کند. آب خنک همچنین به انقباض رگ‌های خونی و کمترشدن خونریزی کمک می‌کند.
3. استفاده از کمپرس سرد روی صورت: اگر خونریزی دندان در کودکان با تورم، درد یا ضربه به دهان همراه است، کمپرس سرد روی قسمت بیرونی گونه مفید خواهد بود. یک کیسه یخ پیچیده‌شده در پارچه را هر بار حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی صورت کودک قرار دهید. یخ نباید به‌طور مستقیم روی پوست یا داخل دهان گذاشته شود، زیرا می‌تواند باعث آسیب بافتی شود.
4. اصلاح روش مسواک‌زدن: خونریزی مکرر لثه هنگام مسواک‌زدن معمولاً به التهاب لثه یا فشار بیش‌ازحد مسواک مربوط است. باید از مسواک نرم کودکانه استفاده شود و مسواک با حرکت‌های آرام و دایره‌ای روی خط لثه حرکت کند.
5. استفاده از نخ دندان به شیوه صحیح: اگر بین دندان‌ها مواد غذایی گیر کرده باشد، ممکن است لثه تحریک شود و خونریزی کند. نخ دندان باید با ملایمت و بدون فشار ناگهانی وارد فضای بین دندان‌ها شود تا به لثه آسیب نزند. در کودکان کم‌سن، والدین بهتر است نخ دندان را انجام دهند یا بر انجام درست آن نظارت داشته باشند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

خونریزی دندان در کودکان اغلب به دلیل عدم رعایت بهداشت مناسب دهان، تجمع پلاک، مسواک زدن محکم یا رویش و افتادن طبیعی دندان‌های شیری رخ می‌دهد. همچنین کمبود برخی ویتامین‌ها، خشکی دهان، ضربه خفیف ناشی از بازی یا حساسیت به نخ دندان نیز می‌تواند از عوامل موثر باشد که معمولاً با اصلاح روتین بهداشتی، این مشکل به‌سرعت برطرف می‌شود.

با این حال، اگر خونریزی بیش از چند روز طول بکشد، بدون علت مشخص و به طور خودبه‌خودی رخ دهد، یا با علائمی مثل درد شدید، تورم، بوی بد دهان، تب و تغییر رنگ بافت لثه همراه باشد، مراجعه به دندان‌پزشک کودکان ضروری است. همچنین در صورت بروز خونریزی شدید ناشی از ضربه به فک و دندان یا عدم بند آمدن خون، باید فوراً به پزشک مراجعه شود.

سخن پایانی

سلامت دهان و دندان در کودکان، سنگ‌بنای سلامت کلی آن‌ها در آینده است. اگرچه خونریزی دندان در کودکان ممکن است ناشی از ریزش دندان‌های شیری یا آسیب‌های جزئی باشد، اما تداوم این وضعیت می‌تواند نشان‌دهنده نقص‌های تغذیه‌ای یا بیماری‌های لثه باشد. آموزش صحیح روش‌های مسواک زدن و نظارت بر رژیم غذایی کودک، از بهترین پیشگیری‌هاست. در صورت مشاهده خونریزی غیرعادی، حتماً با متخصص دندان‌پزشک مشورت کنید تا از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری شود.