آیا مکیدن پستانک به دندان کودک آسیب می زند؟

اگر کودک دارید احتمالاً سوال دارید، آیا مکیدن پستانک به دندان کودک آسیب می زند؟ در این مقاله بر اساس پژوهش‌های انجام گرفته در منابع معتبری نظیر آکادمی دندانپزشکی اطفال آمریکا (AAPD)، به این سوال به طور کامل پاسخ خواهیم داد.

بسیاری از والدین نگران تاثیر استفاده از پستانک روی رشد دندان‌ها هستند و همواره سوال دارند پستانک چه تأثیری روی دندان‌ها و فک کودک می‌تواند داشته باشد و چگونه می‌توان بدون استرس و نگرانی از پستانک برای کودک استفاده کرد.

آیا پستانک برای دندان‌ها مفید است یا مضر؟

استفاده از پستانک در ماه‌های ابتدایی نوزاد فواید فراوانی برای او دارد، زیرا مکیدن دریافت شیر برای کودکان نیاز طبیعی است، این امر باعث آرامش، کمک به خواب رفتن و کاهش استرس در کودک می‌شود. اما با افزایش سن نوزاد، پستانک مکیدن و استفاده از آن اگر از حد معینی بگذرد، مشکلاتی را در پی دارد. مکیدن طولانی مدت پستانک می‌تواند به دندان‌ها و فک کودک آسیب زده و مشکلات بعدی را در پی داشته باشد، اما استفاده از پستانک در دوره سنی مناسب و انجام مراقبت‌های لازم، از بروز آسیب جدی جلوگیری می‌کند.

پستانک چگونه منجر به آسیب دندان‌های کودک می‌شود؟

دندان‌های شیری و فک نوزاد در سنین پایین در حال رشد و تغییر و تحول زیادی هستند، از این رو توجه به شکل‌گیری و رشد دندان‌ها و فک کودک دارای اهمیت بالایی است. بافت استخوانی فک ابتدا نرم و شکل‌پذیر است و بمرور زمان و افزایش سن نوزاد سخت‌تر می‌شود. این در حالی است که وقتی نوزاد پستانک را برای ساعات طولانی در دهان خود می‌گذارد، به دندان‌ها، لثه و کام (سقف دهان) نوزاد نیروی مداومی وارد شده و این امر در شکل‌گیری وضعیت دهان و دندان کودک تاثیر دارد. فشار مداوم ناشی از پستانک باعث می‌شود:

• حرکت دندان‌های جلویی نوزاد به سمت جلو (پروتروژن)
• حرکت دندان‌های عقبی به جهت داخل یا خارج که کجی دندان را در پی دارد.
• کام یا همان سقف دهان نوزاد تنگ و عمیق‌تر می‌شود.
• معمولا فک بالا نوزاد نسبت به فک پایین بیشتر دچار ناهنجاری می‌شود.

پستانک چه آسیب‌‌های دندانی ایجاد می‌کند؟

اگر پستانک بیش از حد مجاز و بدون مراقبت‌های لازم استفاده شود، برخی از عوارض نظیر موارد زیر رخ می‌دهد:

• بایت باز (Open Bite) - در این عارضه که بسیار شایع نیز است، دندان‌های جلویی کودک به هم نمی‌رسند و نوزاد برای غذا خوردن مشکل دارد مثلاً نمی‌تواند یک برگ کاهو را با دندان‌های جلو برش زند. علاوه بر مشکلات در جویدن، برای تلفظ برخی حروف مثل «س» و «ز» نیز کودک دچار مشکل می‌شود.
• اورجت (Overjet) یا همان دندان‌های جلویی برآمده - در این عارضه دندان‌های جلوی بالا خیلی بیشتر به سمت جلو و لب‌ها متمایل شده است. علاوه بر مشکلات ظاهری، خطر آسیب دیدن این چنین دندان‌ها در اثر حادثه نظیر زمین خوردن افزایش می‌یابد.
• کراس بایت خلفی (Posterior Crossbite) - نکته مهم در مورد فک بالا آن است که فک بالا تنگ می‌شود و وقتی کودک دهان خود را می‌بندد، دندان‌های آسیاب بالایی در داخل دندان‌های پایینی برعکس حالت طبیعی قرار می‌گیرند. این عارضه باعث رشد نامتقارن فک و به دنبال آن درد مفصل گیجگاهی-فکی در سنین بالاتر و بزرگسالی می‌شود.
• تغییر شکل سقف دهان یا همان کام - در این عارضه تغییر شکل به حدی است که قسمت جلویی کام کمی بیش از حد عمیق‌تر و باریک‌تر شده است که جای انگشت شست یا پستانک در ناحیه را نشان می‌دهد.
• بروز اختلال در رشد دندان‌های دائمی - مکیدن پستانک در زمان طولانی عوارض جدی دارد، بطوریکه مکیدن بعد از ۴ سالگی باعث می‌گردد که دندان‌های دائمی که نیاز به فضای رشد دارند در وضعیت نادرست و غیر طبیعی قرار گیرند. این در حالی است که برخی تصور می‌کنند، پستانک مکیدن باعث آسیب به دندان‌های شیری می‌گردد، اما در موقعیت قرارگیری دندان‌های دائمی نیز تاثیر فراوان دارد.
• مشکلات تنفسی و گفتاری - در برخی از موارد استفاده بیش از حد از پستانک و بروز بایت باز و تغییر شکل نامناسب فک باعث تنفس دهانی، بروز خشکی دهان، افزایش احتمال پوسیدگی دندان و مشکلات گفتاری مثلا در تلفظ صداهایی مثل س، ز، ت، د و ن شود.

استفاده از پستانک از چه سنی خطرناک می‌شود؟

استفاده از پستانک تا 12 ماهگی بی‌خطر یا کم‌خطر است. استفاده از پستانک در سال اول زندگی، فوایدی نظیر کاهش SIDS، افزایش آرامش، کمک به خواب کودک را در پی دارد. در این سنین حتی اگر در اثر استفاده از پستانک تغییرات جزئی در دندان‌ها ایجاد گردد، پس از قطع استفاده از پستانک شرایط اصلاح میگردد. در این دوره مکیدن پستانک مشکل دائمی ایجاد نمی‌کند.

در ۱۲ تا ۲۴ ماهگی در استفاده از پستانک باید مراقب بود. از سن یک سالگی کودک به بعد، خطر بروز ناهنجاری‌های دندانی برای او افزایش پیدا می‌کند، اما باز هم با انجام مراقبت‌های لازم جای نگرانی جدی نیست. برخی از مواردی که باید رعایت گردد، به شرح زیر هستند:

• پستانک تنها در زمان خواب مورد استفاده قرار گیرد. (نه تمام مدت شبانه روز)
• از پستانک‌های استاندارد و ارتودنسیک برای کودک استفاده گردد.
• کودک به مرور زمان پستانک را ترک کند و حداکثر تا سن ۲ سالگی پستانک را ترک کند.

استفاده از پستانک بعد از 2 سالگی خطرناک و نیازمند اقدام فوری است. پس از سن ۲ سالگی، احتمال برگشت تغییرات در دندان‌ها و فک کودک به شدت کاهش می‌یابد. از این رو باید کودک با ترک پستانک، نیاز به درمان‌های دیگر در بزرگسالی نظیر ارتودنسی را از بین برد. در سن بالای 4 سال، استفاده از پستانک بسیار خطرناک است و تقریباً تمام متخصصان دستور به ترک آن داده‌اند. استفاده پستانک بعد از سن 4 سالگی درمان‌های بعدی را طولانی و پیچیده‌تر می‌کند.

پستانک یا مکیدن انگشت، کدام بدتر است؟

مکیدن انگشت در مقابل پستانک خطر بیشتری دارد، زیرا:

• کنترل شدت مکیدن انگشت کمی سخت‌تر است زیرا این عمل با کودک است و معمولاً بسیار قوی‌تر از پستانک اعمال فشار می‌شود.
• بروز مواردی نظیر اعوجاج کام و دندان در مکیدن انگشت خیلی بیشتر و سریع‌تر در مقایسه با پستانک رخ می‌دهد.
• ترک عادت مکیدن انگشت سخت‌تر از ترک مکیدن پستانک است.

با توجه به موارد بالا از بین استفاده پستانک یا مکیدن انگشت، پستانک دارای مزیت است.

چه زمانی حتماً برای مکیدن پستانک باید به دندانپزشک کودکان مراجعه کرد؟

در موارد زیر باید بدون تأخیر به دندانپزشک اطفال مراجعه کرد:

• در حالتی که دندان‌های جلویی کودک در حالت بسته شدن دهان به خوبی به هم نمی‌رسند.
• مواردی که دندان‌های جلوی بالا به جهت لب متمایل گردد.
• برای زمانی که فک پایین هنگام بستن دهان به سمت دیگر منحرف گردد.
• اگر کودک بالای ۳ سال سن دارد و استفاده از پستانک را رها نمی‌کند.
• اگر تغییر شکل سقف دهان یا جای عمیق از پستانک رخ داد.

عدم مداخله مناسب می‌تواند مشکلات بعدی را در پی داشته باشد، بنابراین والدین باید در زمان مناسب به دندانپزشک مراجعه نمایند تا نیاز به درمان‌های پیچیده و طولانی ارتودنسی و فک اجتناب گردد.