باقی ماندن دندان شیری در لثه کودکان | علت، عوارض و درمان

اگر دندان شیری کودک نیفتاده و هم‌زمان دندان دائمی در حال رشد است، احتمالا با مشکل باقی ماندن دندان شیری روبه‌رو هستید. باقی ماندن دندان شیری در لثه (Retention of Primary Teeth) یا در مواردی عدم افتادن دندان شیری در زمان مناسب، از مشکلات شایع در دندانپزشکی کودکان است.

در صورت عدم درمان این عارضه، مشکلات مختلفی نظیر موارد زیبایی، عملکردی و حتی نیاز به ارتودنسی لازم است. در این مطلب به بیان علل ایجاد شدن، علائم، عوارض، روش‌های تشخیص و نحوه درمان دندان شیری باقی‌مانده می‌پردازیم.

دندان شیری چیست؟

دندان‌های شیری در دهان کودک رشد می‌کنند و معمولاً از حدود ۶ ماهگی شروع به رویش می‌کنند و تا حدود ۲ الی ۳ سالگی این دندان‌ها کامل می‌شوند، تعداد دندان‌های شیری ۲۰ عدد است.

دندان‌های شیری در جویدن و تغذیه مناسب، کمک به تکلم افراد، حفظ فضای لازم برای رویش دندان‌ها و شکل‌دهی به فرم فک بسیار تأثیرگذار هستند. دندان‌های شیری معمولاً از سن ۶ سالگی می‌افتند و تا سن ۱۲ سالگی افتادن این دندان‌ها ادامه دارد.

باقی ماندن دندان شیری چگونه است؟

اگر دندان شیری در دوره‌ی ۶ تا ۱۲ سالگی نیافتد، در این حالت گفته می‌شود که دندان شیری باقی‌مانده است. این موضوع به علل مختلفی، مانند نبودن دندان دائمی زیر دندان شیری ایجاد می‌گردد. یا گاهی دندان دائمی زیر دندان شیری وجود دارد، اما این دندان‌ها قادر به رویش نیستند، این امر هم باعث باقی ماندن دندان شیری می‌گردد.

کودکان باید در دوره‌های معین زمانی به متخصص دندانپزشکی کودکان مراجعه نمایند تا معاینه دندان‌های کودک انجام گردد.

باقی ماندن دندان شیری به چه علتی است؟

۱- عدم وجود دندان دائمی زیر دندان شیری (آژنزی)

یکی از مهم‌ترین دلایل باقی ماندن دندان شیری، عدم تشکیل دندان دائمی زیر دندان شیری است. در این حالت به دندان شیری فشار وارد نشده و بدین ترتیب دندان شیری در جای خود باقی می‌ماند. این شرایط بیشتر برای دندان‌های آسیاب کوچک (پرمولرها) دیده می‌شود.

۲- نهفته بودن دندان دائمی

قرار گرفتن دندان دائمی زیر خط لثه دلیل دیگری برای باقی ماندن دندان شیری است، به دلیل کمبود فضا، رشد نامناسب و جهت‌گیری اشتباه، دندان دائمی قابلیت رشد ندارد. به این حالت نهفتگی دندان دائمی گفته می‌شود. این شرایط نیز باعث می‌شود دندان شیری در دهان کودک باقی بماند.

۳- چسبندگی دندان شیری به استخوان فک (آنکیلوز)

در مواردی دندان شیری به استخوان فک جوش می‌خورد، این امر باعث می‌شود که تحلیل ریشه دندان شیری صورت نگیرد. در چنین مواردی دندان شیری نمی‌افتد و حتی از لحاظ جایگاه ممکن است به دندان‌های مجاور پایین‌تر به نظر برسد.

۴- اختلالات ژنتیکی در کودکان

بیماری‌های ژنتیکی نظیر Cleidocranial Dysplasia و Down Syndrome باعث تأخیر در افتادن دندان‌های شیری یا اختلال در رویش دندان‌های دائمی می‌گردد.

۵- بروز مشکلات هورمونی یا تغذیه‌ای در کودکان

کودکان با اختلالات تیروئید یا در مورد اطفالی که کمبود ویتامین دارند و از مشکلات رشد عمومی بدن رنج می‌برند، در افتادن دندان شیری ممکن است اختلالاتی برای این گروه سنی رخ دهد.

علائم باقی ماندن دندان شیری

باقی ماندن دندان شیری گاهی بدون درد بوده و تنها در معاینه دندانپزشکی قابل تشخیص است. برخی از مهم‌ترین علائمی که برای این عارضه قابل ذکر است به شرح زیر می‌باشند:

• تأخیر در افتادن دندان شیری کودک
• رویش دندان دائمی در موضع نامناسب مثلا پشت و جلوی دندان شیری
• بروز نامرتبی دندان‌ها
• فاصله زیاد و شلوغی دندان‌ها
• تفاوت در ارتفاع دندان‌ها

در تشخیص باقی ماندن دندان شیری گاهی تنها با تصاویر OPG این امر میسر است.

عوارض باقی ماندن دندان شیری چیست؟

باقی ماندن دندان شیری باید درمان شود، اگر این مشکل برطرف نشود، عوارض متعددی نظیر موارد زیر ایجاد می‌شود:

• نامرتبی دندان‌ها: وجود دندان شیری باعث انحراف مسیر رویش دندان‌های دائمی شده و نامرتبی دندان‌ها را در پی دارد. گاهی برای درمان این نامرتبی نیاز به درمان‌های دیگر نظیر ارتودنسی است.
• تحلیل استخوان فک کودک: در برخی از موارد باقی ماندن دندان شیری باعث تحلیل تدریجی استخوان فک در کودکان می‌شود.
• مشکلات زیبایی: باقی ماندن این دندان‌ها ممکن است از نظر اندازه و رنگ و تفاوتی که با دندان‌های دائمی دارند، ظاهر لبخند را تحت شعاع قرار داده و مشکلات زیبایی را ایجاد کند.
• پوسیدگی و شکستگی: دندان شیری در مقایسه با دندان دائمی ضعیف‌تر است و مینای نازکتری دارد. در صورت باقی ماندن این دندان‌ها در طولانی مدت، پوسیدگی و شکستگی دندان بیشتر رخ می‌دهد.

دندانپزشک چگونه باقی ماندن دندان‌های شیری را تشخیص می‌دهد؟

دندانپزشک برای تشخیص دندان‌های شیری باقی‌مانده از معاینه بالینی و عکس رادیوگرافی (پانورامیک یا پری‌آپیکال) بهره می‌گیرد. در این تصاویر بخوبی مشخص می‌گردد آیا دندان دائمی زیر دندان شیری قرار دارد یا خیر و وضعیت کلی دندان‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد.

درمان برای دندان شیری باقی‌مانده چیست؟

• کشیدن دندان شیری: با کشیدن دندان شیری، فضای کافی برای رویش دندان‌ها فراهم می‌گردد. کشیدن دندان با بی‌حسی و معمولاً بدون درد صورت می‌گیرد.
• جراحی و هدایت دندان نهفته: در برخی از افراد بنا به تشخیص دندانپزشک از روش جراحی و درمان ارتودنسی برای هدایت دندان استفاده می‌گردد، معمولاً در مورد دندان‌های نهفته این روش بکار می‌رود.
• حفظ دندان‌های شیری: گاهی دندان دائمی وجود ندارد و دندان شیری سالم بوده و قابلیت استفاده دارد، در چنین مواردی دندانپزشک تصمیم به حفظ دندان شیری می‌کند.
• ایمپلنت یا روش‌های جایگزین: در برخی از موارد که دندان دائمی وجود ندارد و دندان شیری نیز کشیده می‌شود برای جبران دندان از دست رفته از روش‌هایی نظیر ایمپلنت دندان، بریج دندان و درمان ارتودنسی یا روش‌های دیگر جایگزینی دندان از دست رفته استفاده می‌گردد.

مراقبت از دندان‌های کودکان

با توجه به مطالب گفته شده نیاز است که مراقبت‌های لازم از دندان‌های کودکان انجام گردد، مهم‌ترین موارد که باید رعایت گردند به شرح زیر هستند:

• مراجعه منظم به دندانپزشک در سنین پایین
• تهیه تصاویر پانورامیک در سن مناسب (حدود در سن ۷ تا ۹ سالگی)
• رعایت بهداشت دهان و دندان

دقت کنید دندان‌های شیری برای کودکان بسیار اهمیت دارند و اگر این دندان‌ها بدون پوسیدگی باشند و ریشه مناسبی داشته باشند، بخوبی برای افراد کارایی دارند. انجام مراقبت‌های لازم از دندان‌های کودکان بسیار اهمیت دارد.

نتیجه‌گیری

باقی ماندن دندان‌های شیری در اثر عدم وجود دندان دائمی، نهفتگی، آنکیلوز یا مشکلات ژنتیکی ممکن است رخ دهد، با مراجعه به دندانپزشک در موعد مقرر از بسیاری از عوارض احتمالی جلوگیری می‌شود. روش‌هایی نظیر کشیدن دندان، ارتودنسی یا حتی ایمپلنت درمانی مناسب برای این عارضه است.

اگر سلامت دندان‌های کودک شما اهمیت دارد، بهتر است با دندانپزشک کودکان مشورت گرفته تا از بروز مشکلات بعدی جلوگیری شود.